Kısa süreli ozon maruziyetinin kanser ölümlerini %80’e varan oranlarda artırdığı bilimsel bir çalışmayla ortaya kondu. İstanbul’da ozon kirliliğinde %10’luk artış dikkat çekiyor.
Kısa süreli ozon maruziyetinin, belirli kanser türlerindeki ölümleri yüzde 80’e varan oranlarda artırdığına dair bir çalışma, ozon kirliliğinin kanserle bağlantılı ölüm oranlarındaki yükselişini gözler önüne serdi. Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlanan araştırma, ozonun sadece solunum sistemiyle sınırlı kalmayıp tüm vücut üzerinde kanserojen etki gösterdiğini ortaya koydu.
2000 yılında yaklaşık 261 bin olan ozon bağlantılı ölüm sayısı, 2023’te 469 bin 860’a yükseldi. Bu artışta trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonların önemli payı olduğu belirlendi. Yıllık ozon konsantrasyonları, metreküp başına trafik emisyonlarında 11 mikrogram, arazi yangınlarında 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerde 2,66 mikrogram olarak ölçüldü.
Çalışmaya göre, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artış, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükselişle ilişkilendiriliyor. Bu etki, kanser türlerine göre farklılık gösteriyor. Örneğin, aynı orandaki ozon artışı karaciğer kanserinde yüzde 0,42, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük ölüm oranlarında artışa neden oluyor.
Kısa süreli ozon maruziyeti, kanser kaynaklı tüm ölümlerin yüzde 6,37’sini oluşturuyor. Bu oran Brezilya’da yüzde 10,8, Şili’de yüzde 6,3 ve Tayland’da yüzde 6 olarak kaydedildi.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sistemik bir karsinojenik katalizör olarak tüm vücut üzerinde etkili olduğunu belirtti. Troposferik ozonun, güneş ışığı varlığında azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin fotokimyasal reaksiyonları sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu ifade etti. Solunum seviyesindeki ozonun, canlı dokular için reaktif ve tahrip edici bir molekül olduğunu vurguladı.
Kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak DNA hasarına, telomer kısalmasına ve genetik değişimlere yol açtığını aktaran Özdoğan, bu durumun kanserle ilgili genleri bozarak hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını belirtti.
Farklı çalışmalarda ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığına dair bulgular mevcut. Ozon maruziyeti akciğer mikrobiyotasını bozarak sistemik dolaşıma inflamatuar sinyaller gönderiyor ve karaciğerde lipid metabolizmasını bozarak hücre ölümünü tetikliyor. Bu mekanizma, ozonun solunum sisteminden uzak organlarda kanser ölümünü artırmasını açıklıyor.
Türkiye’de, özellikle İstanbul gibi metropollerde ozon kirliliğinde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10 artış yaşandığına dikkat çekildi. Türkiye’deki ozon için yasal sınır değerinin, Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği değerin üzerinde olduğu belirtildi.
Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediği vurgulandı. Ozon konsantrasyonlarının yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesinin takibi ve antioksidan destekli beslenme gibi önlemlerin alınması gerektiği ifade edildi.
Yorum Yap