Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Perspektif

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor.

Kitap, engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerdeki yerini merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıdığı belirtiliyor.

Teknoloji, Eğitim ve Müze Uygulamaları

Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitelerini geliştirmeyi hedefliyor. Eserde görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar farklı uygulamalar inceleniyor.

Kitap ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları gibi konuları da ele alıyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak bunun tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Dijital teknolojilerin, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzlerle kültürel mirasa erişimi genişletebileceği belirtilirken, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığına dikkat çekiliyor. Uygulamaların değerinin nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı olduğu ifade ediliyor.

Bilimsel Sorumluluk ve Toplumsal Katılım

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, kültürel mirasın herkes tarafından erişilebilir, yorumlanabilir ve bu sürece katkı sunulabilir olmasının önemine işaret ediyor.